New Zealand:Từ chối đăng ký nhãn hiệu chứng nhận 'Basmati'của Ấn Độ

Cơ quan Phát triển Xuất khẩu Nông sản và Thực phẩm Chế biến (India’s Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority - APEDA) - cơ quan chịu trách nhiệm đại diện cho quyền lợi của các công ty và cá nhân Ấn Độ tham gia vào hoạt động trồng trọt, chế biến và xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp, bao gồm gạo basmati, đã thất bại trong nỗ lực đăng ký nhãn hiệu chứng nhận/chỉ dẫn địa lý (GI)  "Basmati" cho sản phẩm gạo  tại News Zealand.

Sự việc như sau:

1.Bảo hộ GI tại Ấn Độ

Ấn Độ chính thức được coi  là quốc gia sản xuất và xuất khẩu gạo Basmati lớn nhất thế giới, chiếm 70% nguồn cung toàn cầu. Gạo Basmati đã được trồng ở Ấn Độ trong nhiều thế kỷ và là một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực và các lễ hội của Ấn Độ. Ấn Độ có 34 giống gạo basmati đã được xác định, bao gồm các giống nổi tiếng như Dehraduni, Punjab, Kasturi, Mahi Sugandha, Pusa, Basmati 217, Basmati 370 và Taraori. Tuy vậy vấn đề tranh chấp giành quyền sở hữu chỉ dẫn địa lý (GI) Basmati giữa Ấn Độ và Pakistan đã kéo dài nhiều năm. Islamabad và New Delhi đã hợp tác từ năm 2004 hai nước ban đầu đề xuất một cấp Chỉ dẫn địa lý hợp tác bao gồm việc công nhận 14 huyện ở Pakistan và bảy bang ở Ấn Độ là vùng sản xuất gạo trong một đơn chung gửi lên Ủy ban Châu Âu để công nhận di sản chung của họ đối với loại gạo có nguồn gốc từ vùng Punjab, nằm trên biên giới giữa Ấn Độ và Pakistan.Tuy nhiên, do quan hệ căng thẳng giữa hai bên , kế hoạch này đã không bao giờ được thực hiện.

Năm 2017, Văn phòng Sáng chế Ấn Độ (IPO) cấp tên chỉ dẫn địa lý GI cho gạo Basmati.

2.Quy định về Chỉ dẫn địa lý  

News Zealand là thành viên của Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIP’S), trong đó quy định việc bảo hộ đối với các chỉ dẫn địa lý. Theo Luật nhãn hiệu thì GI có thể được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu chứng nhận – biểu thị rằng hàng hóa hoặc dịch vụ có một đặc điểm cụ thể và có thể xác minh được.

Đơn đăng ký nhãn hiệu chứng nhận phải trải qua quy trình thẩm định tương tự như đơn đăng ký nhãn hiệu thương mại tiêu chuẩn và phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản tuyệt đối và tương đối. Tuy nhiên, chúng cũng phải đáp ứng một số yêu cầu bổ sung, bao gồm:

· Chủ sở hữu nhãn hiệu không được phép sử dụng chính nhãn hiệu đó – chủ sở hữu phải độc lập với việc sử dụng nhãn hiệu;

· Chủ sở hữu nhãn hiệu phải đưa ra các quy tắc hoặc quy định chi phối bất kỳ việc sử dụng nhãn hiệu chứng nhận nào; và

· Nhãn hiệu phải có khả năng phân biệt hàng hóa và dịch vụ được người nộp đơn chứng nhận với hàng hóa hoặc dịch vụ không được chứng nhận. Đây là một quá trình thẩm định  khác với thẩm định nhãn hiệu thông thường về khả năng phân biệt, yêu cầu nhãn hiệu phải phân biệt hàng hóa/dịch vụ của người nộp đơn với hàng hóa/dịch vụ của các thương nhân khác nói chung.

3. Xử lý đơn đăng ký nhãn hiệu BASMATI của APEDA

3.1 Quyết định của IPONZ (18/2/2024)

-  Vào tháng 2 năm 2019, APEDA đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu chứng nhận cho từ Basmati tại New Zealand cho sản phẩm “gạo” thuộc Nhóm 30, theo đó gạo Basmati, với các đặc điểm riêng biệt và có thể kiểm chứng được của nó bao gồm hương thơm bùi, hạt gạo dài và thon, kết cấu mềm, độ cong tinh tế, chỉ số đường huyết tương đối thấp, ít hoặc không bị phồng lên khi nấu, độ nguyên vẹn của hạt gạo khi nấu và độ giãn dài của hạt gạo khi nấu – kết quả của sự kết hợp nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện khí hậu nông nghiệp tại các khu vực trồng giống gạo này.

 - Đơn xin chứng nhận nhãn hiệu Basmati đã bị Cơ quan SHTT New Zealand (IPONZ) phản đối vào tháng 11/2022, với lý do:

Nhãn hiệu không đủ tính phân biệt để được đăng ký là nhãn hiệu chứng nhận và các quy tắc chứng nhận do ADEPA đưa ra không đủ để đáp ứng các yêu cầu pháp lý liên quan. APEDA đã nộp các lập luận và bằng chứng sử dụng để hỗ trợ đơn xin chứng nhận của mình , nhưng các phản đối vẫn được giữ nguyên. Đó là do nội dung đã gây tranh cãi do APEDA đề xuất trong quy định chứng nhận của mình rằng chỉ gạo được trồng tại vùng trồng Basmati Ấn Độ (Basmati Growers Association / BGA -Hiệp hội những người trồng Basmati) tức là không phải gạo từ vùng BGA  của Pakistan - mới đủ điều kiện là sản phẩm được chứng nhận.

Do APEDA không thể vượt qua các phản đối bằng lập luận và bằng chứng, IPONZ đã ban hành thông báo chính thức từ chối đơn cho rằng  từ BASMATI chỉ mang tính mô tả cho gạo,  bằng chứng mà người nộp đơn đã nộp không thể chứng minh tính khác biệt, theo đó thẩm định viên  cũng dựa vào BGA mở rộng ra ngoài Ấn Độ, bao gồm Pakistan và Nepal, và việc người trồng lúa bên ngoài BGA (chẳng hạn như ở Trung Quốc) cũng  trồng "gạo basmati" để bác bỏ Quy định do APEDA đề xuất, theo đó chỉ chứng nhận cho  gạo basmati được trồng ở Ấn Độ.

APEDA đã yêu cầu xem xét lại thông báo ý định từ chối đơn trong phiên điều trần trước Trợ lý của Tổng Giám đốc   IPONZ, với các tài liệu được cập nhập bao gồm 6 bản tuyên bố hoặc bản khai theo luật định giải thích:

- Lịch sử của giống gạo basmati và cách thức Chính phủ Ấn Độ quản lý giống gạo này;

- Những đặc điểm riêng biệt của gạo được trồng trong BGA so với gạo basmati được trồng bên ngoài BGA;

- Lượng gạo xuất khẩu từ Ấn Độ sang New Zealand; và

- Kết quả của một cuộc khảo sát được thực hiện tại New Zealand cho thấy người tiêu dùng New Zealand rất quen thuộc với gạo basmati và hơn 52% số người được hỏi liên hệ từ Basmati với Ấn Độ (khác với Pakistan, Nepal hoặc bất kỳ quốc gia nào khác).

Sau khi xem xét, Trợ lý Tổng Giám đốc IPONZ đồng ý với giám định viên rằng đơn xin cấp nhãn hiệu chứng nhận nên bị từ chối đăng ký với những lý do đã nêu trong thông báo ý định từ chối, cho rằng việc sử dụng nhãn hiệu chứng nhận Basmati  như trong đơn sẽ không giúp phân biệt gạo basmati Ấn Độ với gạo basmati do các thương nhân ở khu vực BGA của Pakistan  hoặc các nhà trồng lúa basmati khác có trụ sở bên ngoài BGA trồng (như ở Trung Quốc, Sri Lanka, Thái Lan và Indonesia) trồng. Theo đó, “nhãn hiệu đề xuất sẽ không thực hiện được chức năng theo định nghĩa tại Điều 5 [về nhãn hiệu chứng nhận], cụ thể là phân biệt hàng hóa được bán dưới nhãn hiệu đó với hàng hóa không được chứng nhận như vậy”.

Trợ lý Tổng Giám đốc  cũng nhận thấy rằng bằng chứng sử dụng do ADEPA cung cấp không giúp giải quyết vấn đề về tính đặc thù vì chính bằng chứng của ADEPA cho thấy gạo basmati được bán tại New Zealand có nguồn gốc từ một vùng địa lý rộng lớn và không chỉ giới hạn ở gạo được trồng tại khu vực BGA của Ấn Độ. Bằng chứng khảo sát của ADEPA cũng chứng minh rằng ý nghĩa của từ BASMATI tại New Zealand là gạo thuộc giống basmati, chứ không phải gạo được trồng ở một khu vực cụ thể nào đó tại Ấn Độ. Vì những lý do này, đơn đăng ký  nhãn hiệu chứng nhận Basmati của ADEPA đã bị IPONZ từ chối vào ngày 18.2.2024.

Thời hạn khởi kiện của ADEPA là đến hết ngày 25/7/2024.

3.2 .Phán quyết của Tòa án Tối cao

Vào ngày 30.10.2025 , Tòa án Tối cao đã đưa ra phán quyết đối bác đơn khởi kiện của ADEPA, với nội dung như sau:

Một trong những vấn đề được Tòa án xem xét là việc công nhận chỉ dẫn địa lý theo Hiệp định TRIPS. Phán quyết khẳng định rằng TRIPS buộc các thành viên phải đảm bảo công chúng không bị hiểu lầm về xuất xứ thực sự của hàng hóa được chào bán, điều này được thực hiện tại New Zealand thông qua sự kết hợp giữa Đạo luật Thương mại Công bằng năm 1986 và hành vi vi phạm pháp luật về hàng giả. Thẩm phán nêu tiếp rằng "TRIPS không bắt buộc các thành viên phải công nhận và thực thi các chỉ dẫn địa lý đã được đăng ký ở các quốc gia khác nhưng không đáp ứng các yêu cầu liên quan theo luật trong nước."

Về vấn đề tính phân biệt, Tòa án lưu ý rằng các quy định được đề xuất đối với nhãn hiệu chứng nhận "sẽ loại trừ hoàn toàn các nhà sản xuất Pakistan, những người sẽ vi phạm nhãn hiệu của APEDA bất cứ khi nào họ sử dụng "basmati" để mô tả gạo của mình, mặc dù APEDA khẳng định họ không đề xuất thực thi nhãn hiệu theo cách đó."

Mặc dù án lệ về tính phân biệt chưa bao giờ được áp dụng trong bối cảnh nhãn hiệu chứng nhận, Thẩm phán  cho rằng các nguyên tắc chính tương tự sẽ được áp dụng, đó là:

(i). Liệu nhãn hiệu, trên thực tế, có thể đạt được mục tiêu phân biệt sản phẩm của thương nhân đó với sản phẩm của đối thủ cạnh tranh hay không; và

(ii)  Một hướng dẫn quan trọng là liệu các thương nhân khác có thiện chí muốn sử dụng cùng một nhãn hiệu hoặc một nhãn hiệu tương tự cho sản phẩm của chính họ hay không.

Thẩm phán  kết luận rằng "Do các nhà sản xuất Pakistan sử dụng thuật ngữ basmati một cách thiện chí như một mô tả chính xác về sản phẩm của chính họ, nên từ Basmati  không thể phân biệt gạo Ấn Độ được APEDA chứng nhận với gạo Pakistan chưa được chứng nhận như vậy." Trong khi APEDA đề xuất rằng việc dán nhãn bổ sung có thể phân biệt gạo basmati Ấn Độ và Pakistan, thẩm phán cho rằng điều này "không có ý nghĩa" vì "nhãn hiệu phải có đặc điểm riêng biệt trên bề mặt; không thể dựa vào thông tin đi kèm để làm rõ hơn vấn đề." Ngay cả sau khi được phép đặc biệt đề xuất thêm các điều kiện và/hoặc quy định nhằm hạn chế nhãn hiệu Basmati  một cách phù hợp để đảm bảo rằng quyền lợi của các nhà sản xuất Pakistan được bảo vệ, APEDA vẫn không giải quyết được mâu thuẫn cốt lõi này trong đơn xin cấp nhãn hiệu.

Thẩm phán lưu ý rằng kết quả này có thể được so sánh với số phận của các đơn đăng ký nhãn hiệu chứng nhận mật ong Mānuka do Hiệp hội Tên gọi Mật ong Mānuka New Zealand nộp. EUIPO và UKIPO đã từ chối các đơn này với lý do rằng chỉ riêng cái tên "Mānuka" không đủ khả năng phân biệt mật ong Mānuka New Zealand với mật ong không được chứng nhận nhưng cũng chính hãng được sản xuất tại Úc. Trong những trường hợp như vậy, trừ khi có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng ở cả hai quốc gia, tính chất xuyên quốc gia của hoạt động sản xuất có thể là một trở ngại khó vượt qua đối với việc đăng ký nhãn hiệu chứng nhận.

4. Nhận xét

ADEPA chỉ đạt được những thành công hạn chế trong nỗ lực bảo hộ từ Basmati như một chỉ dẫn địa lý hoặc nhãn hiệu tại châu Đại Dương, cũng như tại châu Âu[1] ((1). Khó khăn chính  trong chiến dịch bảo hộ Basmati như một chỉ dẫn địa lý của Ấn Độ là Pakistan, khi cả hai quốc gia đều theo đuổi việc bảo hộ Basmati như một chỉ dẫn địa lý tại EU. Quy định bị cho là  đang gây tranh cãi là do APEDA đề xuất chỉ  chứng nhậncho  gạo được trồng tại vùng trồng lúa Basmati Ấn Độ (BGA) - tức là không phải gạo từ vùng BGA Pakistan - mới đủ điều kiện là sản phẩm được chứng nhận.

Đăng ký bất thành nhãn hiệu   gạo Basmati đã phơi bày cách mà lòng tự hào văn hóa và sự cạnh tranh lãnh thổ có thể làm phức tạp vấn đề bảo hộ, có lẽ New Delhi cần chuẩn bị cho một giải pháp thỏa hiệp (như đã manh nhavào trước năm 2008) như có thể là công nhận chung Ấn Độ-Pakistan trong phạm vi các khu vực cụ thể, không ảnh hưởng đến các khiếu nại về lãnh thổ. Mặc dù khó khăn về mặt chính trị, nhưng cách tiếp cận như vậy sẽ phù hợp với các tiêu chuẩn toàn cầu về các sản phẩm di sản chung.

Nguồn: 
https://ipkitten.blogspot.com/2024/07/guest-post-basmati-trade-mark-refused.html; 
https://www.techdirt.com/2024/07/17/new-zealand-joins-australia-in-denying-geographical-indicator-trademark-for-basmati-rice/; https://ipkitten.blogspot.com/2025/11/basmati-saga-continues-as-new-zealand.html; 
https://atblegal.com/ru/blog/intellectual-property-laww/gi-tag-geographical-indicator-india/

(++)