Dự thảo sửa đổi Nghị định 65/2023/NĐ-CP: 5 xu hướng chính đáng chú ý

Hội thảo tham vấn Dự thảo sửa đổi Nghị định 65/2023/NĐ-CP đã dành phần lớn thời lượng để làm rõ các điểm mới so với Nghị định 65 hiện hành và lý do chính sách đằng sau các thay đổi.
Dưới đây là các nội dung đáng chú ý nhất, kèm phân tích tác động thực tiễn đối với doanh nghiệp và hoạt động đại diện sở hữu công nghiệp.

1) Tài sản hóa quyền SHTT: từ “quyền pháp lý” thành “tài sản” trong vận hành tài chính

Việc bổ sung Điều 9a về quản lý, khai thác quyền SHTT cho thấy xu hướng Nhà nước muốn thừa nhận quyền SHTT như một loại tài sản có thể quản trị và khai thác trong hoạt động tài chính – kế toán. Nếu cơ chế được thiết kế đầy đủ, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn khi góp vốn bằng tài sản trí tuệ, chuyển nhượng, cấp phép, hoặc sử dụng quyền SHTT như một phần cấu trúc đảm bảo nghĩa vụ.

2) Dữ liệu hóa hệ thống sở hữu công nghiệp: hạ tầng dữ liệu cho dịch vụ công và thị trường

Điều 9b về cơ sở dữ liệu sở hữu công nghiệp và Điều 9d về cơ sở dữ liệu giá giao dịch quyền SHTT đều hướng tới tăng tính minh bạch và hiệu quả thị trường. Cơ sở dữ liệu quyền giúp tra cứu và quản trị trạng thái quyền theo thời gian thực; trong khi dữ liệu giá giao dịch có thể trở thành tham chiếu hữu ích cho định giá và thương lượng hợp đồng, nếu bảo đảm được tính ẩn danh và cơ chế thu thập đáng tin cậy.

3) Fast-track thẩm định nội dung: đáp ứng nhu cầu “đi nhanh” của thị trường

Bổ sung Điều 14a về thẩm định nội dung nhanh phản ánh nhu cầu thực tế của doanh nghiệp: cần kết quả sớm để thương mại hóa, gọi vốn, mở rộng ra nước ngoài hoặc xử lý tranh chấp. Tuy nhiên, cơ chế fast-track chỉ hiệu quả khi điều kiện áp dụng và tiêu chuẩn hồ sơ được quy định rõ; nếu không, việc ‘đi nhanh’ có thể bị triệt tiêu bởi các vòng yêu cầu bổ sung, phản hồi công văn hoặc tranh chấp phát sinh.

4) AI trong sáng tạo: tiêu chí “đóng góp đáng kể của con người” trở thành điểm mấu chốt

Điều 10a dự kiến đặt ra tiêu chí đánh giá khả năng đăng ký đối với các đối tượng SHCN tạo ra có sử dụng hệ thống AI, dựa trên đóng góp đáng kể của con người. Về thực tiễn, doanh nghiệp và nhóm R&D nên chuẩn hóa việc lưu trữ chứng cứ quá trình sáng tạo (nhật ký nghiên cứu, quyết định kỹ thuật, thử nghiệm – kiểm chứng) để chứng minh vai trò chủ đạo của con người khi cần.

5) Phân quyền thủ tục hành chính và vấn đề kiểm soát an ninh sáng chế trước khi nộp ra nước ngoài

Thảo luận tại hội thảo cũng xoay quanh (i) việc kiểm soát an ninh sáng chế trước khi nộp đơn ra nước ngoài, và (ii) xu hướng phân quyền một số thủ tục hành chính từ Cục xuống Sở KHCN. Với kiểm soát an ninh, các điểm nóng là cơ chế để đại diện SHCN tiếp cận hồ sơ được xem là mật và tính rõ ràng của danh mục sáng chế mật. Với phân quyền, quan điểm thận trọng cho rằng cần lộ trình chuyển tiếp và năng lực triển khai đồng bộ, tránh phát sinh rủi ro dữ liệu và không thống nhất thực thi.

Khuyến nghị nhanh cho doanh nghiệp và đại diện sở hữu công nghiệp

• Chuẩn hóa hồ sơ quyền SHTT (portfolio) và dữ liệu giao dịch để sẵn sàng cho xu hướng dữ liệu hóa và tài sản hóa.
• Xây dựng quy trình nội bộ về sử dụng AI trong R&D, đặc biệt là lưu trữ chứng cứ đóng góp của con người.
• Theo dõi chặt hướng dẫn về kiểm soát an ninh sáng chế trước khi nộp ra nước ngoài; áp dụng checklist sàng lọc từ sớm.
• Chuẩn bị phương án vận hành trong giai đoạn chuyển tiếp phân quyền thủ tục (nếu có): đầu mối, thời gian xử lý, và kênh tra cứu tình trạng quyền.