Kiến nghị sửa đổi, bổ sung pháp luật Việt Nam về Chỉ dẫn địa lý
I. SỰ CẦN THIẾT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG
Hệ thống pháp luật Việt Nam về Chỉ dẫn địa lý (CDĐL) đã có bước phát triển quan trọng, đặc biệt sau khi Luật Sở hữu trí tuệ được sửa đổi năm 2022 và các văn bản hướng dẫn thi hành được ban hành. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cho thấy vẫn tồn tại nhiều hạn chế như: khó khăn trong việc chứng minh mối liên hệ địa lý, nhiều CDĐL được cấp nhưng không vận hành hiệu quả, thiếu cơ chế hậu kiểm, xung đột giữa CDĐL và nhãn hiệu, cũng như các thách thức mới trong môi trường thương mại điện tử và hội nhập quốc tế.
Do đó, việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về CDĐL là cần thiết nhằm nâng cao chất lượng bảo hộ, đảm bảo khả năng quản lý – khai thác bền vững và phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam.
II. MỤC TIÊU SỬA ĐỔI
1. Làm rõ tiêu chuẩn pháp lý và chuẩn chứng cứ trong thẩm định nội dung CDĐL.
2. Tăng cường khả năng quản lý, kiểm soát chất lượng và duy trì giá trị CDĐL sau khi được bảo hộ.
3. Giảm thiểu tranh chấp và tăng tính dự đoán trong xử lý xung đột CDĐL – nhãn hiệu.
4. Đáp ứng yêu cầu bảo hộ CDĐL nước ngoài theo các hiệp định thương mại tự do.
5. Tăng hiệu quả thực thi quyền CDĐL trong bối cảnh kinh tế số.
III. ĐỀ XUẤT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG CỤ THỂ
1. Về tiêu chuẩn bảo hộ và mối liên hệ địa lý
Đề nghị bổ sung quy định làm rõ hai hình thức mối liên hệ địa lý:
(a) Mối liên hệ giữa điều kiện địa lý và chất lượng hoặc đặc tính của sản phẩm;
(b) Mối liên hệ giữa khu vực địa lý và danh tiếng của sản phẩm.
Quy định rõ yêu cầu chứng cứ tối thiểu đối với từng hình thức, bao gồm dữ liệu khoa học, chỉ tiêu đo lường, tài liệu lịch sử, xã hội và bằng chứng thương mại có thể kiểm chứng.
2. Về tên gọi chung và nguy cơ trở thành tên gọi chung (“generic”)
Bổ sung cơ chế đánh giá tên gọi chung dựa trên nhận thức của người tiêu dùng, thực tiễn thương mại và hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, nhằm hạn chế việc bảo hộ hoặc duy trì bảo hộ đối với các tên gọi đã mất khả năng phân biệt về nguồn gốc địa lý.
3. Về quy chế quản lý và kiểm soát CDĐL
Quy định quy chế quản lý CDĐL là thành phần bắt buộc của hồ sơ đăng ký, với cấu trúc tối thiểu gồm:
- Chủ thể quản lý và cơ cấu tổ chức;
- Tiêu chí kỹ thuật và phương pháp kiểm soát chất lượng;
- Cơ chế cấp và thu hồi quyền sử dụng CDĐL;
- Quy trình kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm;
- Biện pháp truy xuất nguồn gốc.
4. Về cơ chế giám sát sau cấp
Thiết lập cơ chế đánh giá định kỳ việc duy trì và vận hành CDĐL theo chu kỳ 3–5 năm. Trường hợp không đáp ứng yêu cầu quản lý và kiểm soát chất lượng, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp cảnh báo, yêu cầu khắc phục hoặc hạn chế hiệu lực sử dụng CDĐL trong thực tiễn.
5. Về xử lý xung đột giữa CDĐL và nhãn hiệu
Bổ sung quy định rõ ràng về nguyên tắc ưu tiên và đồng tồn tại có điều kiện giữa CDĐL và nhãn hiệu, đặc biệt trong các trường hợp nhãn hiệu có trước hoặc CDĐL có trước, nhằm đảm bảo không gây nhầm lẫn về nguồn gốc địa lý và không làm suy giảm giá trị bảo hộ của CDĐL.
6. Về CDĐL nước ngoài và cam kết quốc tế
Hoàn thiện cơ chế ghi nhận và bảo hộ CDĐL nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, bao gồm thủ tục rút gọn đối với CDĐL đã được bảo hộ và kiểm soát hiệu quả tại nước xuất xứ, đồng thời đảm bảo quyền phản đối minh bạch của các bên liên quan tại Việt Nam.
7. Về thực thi quyền CDĐL
Bổ sung các hành vi xâm phạm CDĐL trong môi trường số và thương mại điện tử; tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước; khuyến khích xây dựng quỹ phát triển CDĐL nhằm phục vụ kiểm soát chất lượng, quảng bá và chống xâm phạm.
IV. TÁC ĐỘNG DỰ KIẾN
Các sửa đổi, bổ sung nêu trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng hệ thống CDĐL của Việt Nam, tăng giá trị thương mại cho sản phẩm địa phương, giảm tranh chấp pháp lý và nâng cao uy tín của Việt Nam trong bảo hộ chỉ dẫn địa lý trên trường quốc tế.
V. LỘ TRÌNH THỰC HIỆN
Đề nghị triển khai thí điểm đối với một số CDĐL có giá trị cao và cơ chế quản lý tương đối hoàn chỉnh; trên cơ sở đó, tổng kết, đánh giá và nhân rộng áp dụng trên phạm vi toàn quốc./.