Chống hàng giả trên không gian mạng: Cần chuyển từ tư duy xử lý sang phòng ngừa chủ động

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã bắt giữ, xử lý gần 44.000 vụ việc liên quan buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả; khởi tố hình sự 1.464 vụ án với hơn 2.200 đối tượng. Những con số này cho thấy áp lực kiểm soát trên môi trường TMĐT đang ngày càng lớn.

Phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính – Ngô Kiến - đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam xung quanh những biến tướng mới của hàng giả, buôn lậu trên không gian mạng và yêu cầu hoàn thiện cơ chế kiểm soát trong môi trường TMĐT.

Dưới đây là tóm tắt một số ý chính của cuộc phỏng vấn. 

PV:  Ông nhìn nhận như thế nào về thực trạng hàng giả và buôn lậu trên môi trường số hiện nay?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Thị trường hàng giả hiện nay đã chuyển dịch mạnh mẽ sang môi trường thương mại điện tử (TMĐT) và mạng xã hội, hình thành các chuỗi hoạt động có tổ chức với quy mô lớn lên tới hàng chục tỷ đồng. Đặc điểm dễ nhận thấy là:

- Xâm nhập hàng thiết yếu: Hàng giả xuất hiện nhiều ở nhóm mỹ phẩm, thực phẩm, hàng tiêu dùng, sử dụng nguyên liệu bẩn gây hại sức khỏe.

- Thay đổi kênh tiêu thụ: Chuyển từ chợ truyền thống sang livestream, tài khoản ảo, quảng cáo số và giao hàng chuyển phát nhanh.

- Khó khăn trong quản lý: Các đối tượng dễ dàng xóa dấu vết, tạo tài khoản mới hoặc hoạt động xuyên biên giới để trốn tránh.

Đáng nói là nhiều đối tượng hiện nay có thể nhanh chóng tạo tài khoản mới, xóa dấu vết giao dịch hoặc hoạt động xuyên biên giới, khiến việc truy vết gặp nhiều khó khăn hơn trước rất nhiều.

PV: Theo ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất trong công tác kiểm soát hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ trên môi trường TMĐT hiện nay?

Ông Nguyễn Đăng Sinh: Hệ thống pháp luật chống hàng giả trên thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đang từng bước hoàn thiện nhưng thực tiễn triển khai còn gặp 3 điểm nghẽn lớn, đó là:

- Cơ chế "hậu kiểm" thụ động: Việc xử lý chủ yếu diễn ra sau khi vi phạm đã xảy ra, khó bắt kịp tốc độ giao dịch và phương thức liên tục thay đổi trên môi trường số.

- Trách nhiệm của sàn TMĐT chưa tương xứng: Công tác xác minh nguồn gốc hàng hóa, kiểm duyệt gian hàng và cung cấp dữ liệu điều tra từ các nền tảng còn hạn chế.

- Thiếu đồng bộ dữ liệu và rào cản xuyên biên giới: Sự kết nối giữa các lực lượng chức năng (Quản lý thị trường, Công an, Hải quan, Biên phòng) chưa đồng bộ; nhiều mạng xã hội, sàn TMĐT nước ngoài chưa có hiện diện pháp lý đầy đủ tại Việt Nam để phối hợp xử lý.

PV:Nhiều ý kiến cho rằng, cần xây dựng một “lá chắn” công nghệ đủ mạnh để kiểm soát hàng giả trên không gian mạng. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Ông Nguyễn Đăng Sinh  Công nghệ là yêu cầu bắt buộc để chống hàng giả hiệu quả, nhưng cần có sự vận hành đồng bộ và phối hợp trách nhiệm rõ ràng từ ba bên.

Yêu cầu về mặt công nghệ:

- Giải pháp cần thiết: Áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, tem chống giả điện tử và ứng dụng blockchain.

- Điều kiện tiên quyết: Phải có cơ chế vận hành đồng bộ và xác định rõ trách nhiệm của từng bên liên quan.

- Trách nhiệm của 3 chủ thể chính:

Doanh nghiệp: Minh bạch thông tin sản phẩm, đầu tư hệ thống truy xuất và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng.

Người tiêu dùng: Chọn mua hàng tại kênh chính hãng, không mua hàng giá rẻ bất thường hoặc quảng cáo thiếu kiểm chứng.

Sàn TMĐT: Tăng cường xác thực danh tính người bán, kiểm duyệt chặt chẽ hàng hóa và xử lý nhanh phản ánh vi phạm

PV: Trước diễn biến ngày càng phức tạp của buôn lậu và hàng giả trên môi trường số, theo ông cần ưu tiên điều gì trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Đăng Sinh  Mục tiêu cốt lõi trong giai đoạn tiếp theo là chuyển từ tư duy xử lý sang tư duy phòng ngừa chủ động để ngăn chặn tận gốc vấn nạn hàng giả trên sàn thương mại điện tử (TMĐT).

Ba trụ cột chiến lược:

Khung pháp luật phải đi trước một bước, giải pháp công nghệ giữ vai trò trung tâm và hệ thống dữ liệu làm nền tảng quản lý.

Đề cao trách nhiệm người đứng đầu: Tăng cường kỷ luật trong công tác chống buôn lậu và hàng giả; xử lý nghiêm minh các trường hợp buông lỏng quản lý hoặc tiếp tay vi phạm.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn: Toàn văn bài phỏng vấn có tại https://thuehaiquan.tapchikinhtetaichinh.vn/chong-hang-gia-tren-khong-gian-mang-can-chuyen-tu-tu-duy-xu-ly-sang-phong-ngua-chu-dong-155899.html