Phản đối thành công:  LUCKY LUKE bị từ chối bảo hộ

Đơn đăng ký nhãn hiệu số 4-2020-08369 - "LUCKY LUKE", ngày nộp 13/03/2020, do  một doanh nghiệp Việt Nam là người nộp đơn, yêu cầu bảo hộ cho các sản phẩm, dịch vụ thuộc các nhóm 09, 38, 39 và 41  đã bị phản đối cấp văn bằng bảo hộ bởi Morris Comics NV (Bỉ) – chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm truyện tranh “Lucky Luke”.

Lý do phản đối dựa trên việc dấu hiệu xin đăng ký trùng với tên hình tượng nhân vật chính "Lucky Luke" trong bộ truyện tranh nhiều tập cùng tên do họa sĩ người Bỉ Maurice De Bevere (“Morris”) sáng tạo năm 1946. Theo người phản đối, việc đăng ký, sử dụng dấu hiệu "LUCKY LUKE" cấu thành hành vi xâm phạm quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả, đồng thời có khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc thương mại của hàng hóa, dịch vụ với Morris Comics NV – đơn vị được chuyển nhượng hợp pháp các quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm từ năm 2014.

Cụ thể hơn, việc phản đối được dựa trên các cơ sở pháp lý và lập luận sau:

(i)  Tác phẩm và hình tượng nhân vật đang trong thời hạn bảo hộ quyền tác giả tại Việt Nam:

- Việt Nam là thành viên của Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật. Do đó, các tác phẩm thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức thuộc các quốc gia thành viên Công ước Berne (bao gồm Bỉ) mặc nhiên được bảo hộ tại Việt Nam mà không bắt buộc phải qua thủ tục đăng ký:;

- Theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 27 Luật SHTT Việt Nam, thời hạn bảo hộ quyền tài sản đối với tác phẩm văn học, mỹ thuật (bao gồm truyện tranh) là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết.  Tác giả – cố họa sĩ Maurice De Bevere (“Morris”) mất năm 2001. Đối chiếu với quy định trên, thời hạn bảo hộ quyền tác giả đối với toàn bộ bộ truyện tranh và hình tượng nhân vật “Lucky Luke” tại Việt Nam kéo dài liên tục đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2051. Việc người nộp đơn đăng ký dấu hiệu trùng với hình tượng nhân vật đang được bảo hộ khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả là hành vi xâm phạm quyền SHTT hợp pháp.

(ii) Dấu hiệu xin đăng ký có khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc thương mại:

- Khoản 5 Điều 73 Luật SHTT quy định các dấu hiệu không được bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu bao gồm: “Dấu hiệu làm sai lệch, gây nhầm lẫn hoặc có tính chất lừa dối người tiêu dùng về nguồn gốc xuất xứ, tính năng, công dụng, chất lượng, giá trị hoặc các đặc tính khác của hàng hóa, dịch vụ”.

Hình tượng nhân vật và thương hiệu "Lucky Luke" đã đạt đến độ nhận diện rộng rãi và có danh tiếng lâu đời trên toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam. Việc người nộp đơn đăng ký dấu hiệu "LUCKY LUKE" cho các nhóm sản phẩm, dịch vụ liên quan sẽ khiến người tiêu dùng đại chúng lầm tưởng rằng các sản phẩm, dịch vụ này có nguồn gốc thương mại từ Morris Comics NV, hoặc do Morris Comics NV sản xuất, cấp phép (license) hoặc có mối liên kết kinh doanh với chủ sở hữu quyền tác giả. Do đó, dấu hiệu này đã vi phạm điều kiện bảo hộ quy định tại Khoản 5 Điều 73 Luật SHTT và phải bị từ chối cấp văn bằng.

(iii) Dấu hiệu xin đăng ký trùng với tên gọi và hình tượng nhân vật của tác phẩm đã được biết đến rộng rãi:

Để cụ thể hóa hành vi gây nhầm lẫn quy định tại Khoản 5 Điều 73 Luật SHTT, Điểm 39.12.a (iv) Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 16/2016/TT-BKHCN) quy định rõ: Dấu hiệu bị coi là gây nhầm lẫn về nguồn gốc, xuất xứ của hàng hóa, dịch vụ nếu "trùng hoặc tương tự với tên gọi hoặc hình ảnh nhân vật, hình tượng đặc trưng của tác phẩm đã biết đến một cách rộng rãi, nếu việc sử dụng dấu hiệu đó có khả năng làm cho người tiêu dùng lầm tưởng rằng hàng hoá, dịch vụ mang dấu hiệu là do chủ sở hữu tác phẩm đó sản xuất, thực hiện”.

Nhằm làm căn cứ áp dụng quy định trên, Người phản đối đã cung cấp cho Cục SHTT các tài liệu, chứng cứ khách quan chứng minh bộ truyện tranh cùng hình tượng nhân vật chính “Lucky Luke” – chàng cao bồi viễn tây với đặc trưng “bắn nhanh hơn cái bóng của mình” – đã đạt danh tiếng vượt trội và được công chúng biết đến rộng rãi tại nhiều quốc gia, đặc biệt là tại Việt Nam:

Lịch sử phát hành truyền thống: Ngay từ giai đoạn 1988 – 1989, trọn bộ 80 tập truyện “Lucky Luke” đã được dịch thuật, xuất bản hợp pháp và tiếp cận sâu rộng tới nhiều thế hệ độc giả Việt Nam.

Khối lượng phát hành giai đoạn tiếp theo: Trong giai đoạn 2012 – 2015, tác phẩm liên tục được tái bản với số lượng vượt trội, đạt hơn 447.000 bản in lưu hành trên thị trường toàn quốc.

Độ phủ trên nền tảng số: Tác phẩm và hình tượng nhân vật này còn được số hóa, phát hành rộng rãi trên hệ thống các nền tảng kỹ thuật số và website chuyên ngành, ghi nhận lưu lượng truy cập trung bình (monthly active users) lên đến gần 30 triệu lượt mỗi tháng.

Việc người nộp đơn sử dụng nguyên vẹn dấu hiệu "LUCKY LUKE" cho các nhóm sản phẩm, dịch vụ tương tự hoặc liên quan chắc chắn sẽ khiến người tiêu dùng đại chúng lầm tưởng về mối liên hệ, sự bảo trợ hoặc phê duyệt từ phía chủ sở hữu quyền tác giả hợp pháp, vi phạm trực tiếp quy định cấm tại Điểm 39.12.a (iv) Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN.

Trên cơ sở xem xét toàn diện các lập luận và chứng cứ do Người phản đối cung cấp, Cục SHTT đã chấp thuận toàn bộ nội dung phản đối nêu trên.

Vào ngày 16/04/2026, Cục SHTT đã ban hành Thông báo kết quả thẩm định nội dung đồng thời ra Quyết định từ chối cấp văn bằng bảo hộ đối với Đơn đăng ký nhãn hiệu số 4-2020-08369 - "LUCKY LUKE"./.