Luật SHTT tiếp cận việc xác lập và bảo hộ quyền trong môi trường số và trí tuệ nhân tạo (AI)

Ngày 10/12/2025 Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) , sau đây gọi tắt là Luật SHTT sửa đổi bổ sung 2025, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026. Luật này tiếp cận một số vấn đề mới phát sinh trong môi trường số và trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó rất đáng chú ý là: (I) bảo hộ kiểu dáng công nghiệp phi vật lý trên không gian mạng và (ii) quy định về đối tượng quyền SHTT được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).

1. Về bảo hộ kiểu dáng công nghiệp (KDCN):

Luật sửa đổi bổ sung các khoản/điều sau:

- Khoản 13 của Điều 4. Giải thích từ ngữ:

“13. Kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của toàn bộ hoặc một phần của sản phẩm dưới dạng vật lý hoặc phi vật lý, được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này và nhìn thấy được trong quá trình khai thác công dụng của sản phẩm.”.

- Điều 67. Khả năng áp dụng công nghiệp của KDCN

“Kiểu dáng công nghiệp được coi là có khả năng áp dụng công nghiệp nếu có thể dùng làm mẫu để tạo ra hàng loạt sản phẩm có hình dáng bên ngoài hoặc một phần hình dáng bên ngoài là kiểu dáng công nghiệp, thông qua việc sản xuất sản phẩm vật lý bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp hoặc để tái tạo đồng nhất sản phẩm phi vật lý trên không gian mạng”

Nói đơn giản, các thiết kế giao diện, hình ảnh sản phẩm... được trình bày, quảng bá trên mạng xã hội, website, nếu có tính mới, sáng tạo, có tính thẩm mỹ riêng... sẽ có thể là đối tượng được bảo hộ. Việc bảo hộ KDCN trên không gian mạng sẽ góp phần chống hàng hóa xâm phạm quyền SHCN, ngăn ngừa việc sao chép thiết kế/kiểu dáng sản phẩm được bảo hộ trên các nền tảng số. 

2. Về đối tượng quyền SHTT được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo quy định của Luật, các sản phẩm hoàn toàn do hệ thống AI tự sinh ra sẽ bị từ chối cấp văn bằng bảo hộ. Tuy nhiên, sản phẩm có sự tham gia của AI vẫn có thể được xem xét cấp quyền SHTT nếu đáp ứng các điều kiện do Chính phủ quy định chi tiết, đặc biệt trong các trường hợp có sự tham gia sáng tạo của con người vào chuỗi tạo tác bằng AI.

Cụ thể, Luật sửa đổi, bổ sung khoản 5 vào sau khoản 4 của Điều 6 như sau:

“5. Căn cứ vào quy định của Luật này, Chính phủ quy định việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ theo quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 4 Điều này trong trường hợp đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.”

Một nội dung quan trọng khác liên quan đến việc sử dụng văn bản và dữ liệu để huấn luyện AI. Cụ thể, Luật bổ sung Khoản 5 vào Điều 7. Giới hạn quyền sở hữu trí tuệ

5. Tổ chức, cá nhân được sử dụng văn bản và dữ liệu về đối tượng quyền sở hữu trí tuệ đã được công bố hợp pháp và công chúng được phép tiếp cận để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo, với điều kiện việc sử dụng này không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của Luật này.

Đối với văn bản và dữ liệu là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan, việc sử dụng văn bản và dữ liệu theo quy định tại khoản này còn phải thực hiện theo quy định của Chính phủ.”.

Cùng với các quy định pháp luật khác có liên quan như Luật An ninh mạng 2025 (hiệu lực từ 01/07/2026) và Luật Công nghiệp công nghệ số (hiệu lực từ 01/01/2026), Luật SHTT sủa đổi bổ sung 2025 góp phần tạo hành lang pháp lý và biện pháp khả thi bảo vệ quyền SHTT trên không gian mạng./.