Tòa án Chung châu Âu (GC) hủy bỏ nhãn hiệu hình khối Rubic

Luật nhãn hiệu bảo hộ các dấu hiệu giúp doanh nghiệp phân biệt sản phẩm hoặc dịch vụ của mình với sản phẩm hoặc dịch vụ của đối thủ cạnh tranh. Tuy nhiên, việc này phải tuân theo các điều kiện nghiêm ngặt, ví dụ, Điều 7(1)(e) của Quy định về nhãn hiệu châu Âu  (EUTMR) quy định rằng các dấu hiệu không được đăng ký  nhãn hiệu nếu chúng hoàn toàn là :

(i) Hình dạng, hoặc đặc điểm khác, xuất phát từ bản chất của chính hàng hóa; 
ii) Hình dạng, hoặc đặc điểm khác, của hàng hóa cần thiết để đạt được một kết quả kỹ thuật; 
iii) Hình dạng, hoặc đặc điểm khác, mang lại giá trị đáng kể cho hàng hóa;

Vào ngày 9 tháng 7 năm 2025, Tòa án Chung của Liên minh Châu Âu đã tái khẳng định tính nghiêm ngặt trong việc áp dụng các yêu cầu này khi xét xử vụ việc liên quan đến nhãn hiệu ba chiều tại EU của công ty Spin Master Toys UK Ltd (Spin Master), đây là  các  nhãn hiệu gợi nhớ mạnh mẽ đến khối Rubik nổi tiếng, một sản phẩm mang tính biểu tượng và được nhận diện rộng rãi trên toàn thế giới trong hơn 50 năm qua, kể từ khi được sáng chế vào năm 1974, sự việc như sau :

1.Giải quyết đề nghị hủy bỏ hiệu lực tại EUIPO

Các nhãn hiệu này mô tả một khối lập phương có cấu trúc dạng lưới, trong đó mỗi mặt bao gồm chín ô vuông nhỏ. Verdes Innovations SA – đơn vị kế thừa quyền lợi hợp pháp từ nhà phát minh ra khối Rubik – đã yêu cầu Cơ quan Sở hữu Trí tuệ Liên minh Châu Âu (EUIPO) tuyên bố vô hiệu nhãn hiệu này.

Ban Hủy bỏ đã tuyên bố hủy bỏ  các đăng ký 9975681; 5696232; 9976135  ; 9977688 dưới đây  đây đối với hàng hóa thuộc Nhóm 28 (bao gồm “đồ chơi, trò chơi, vật dụng vui chơi và tranh ghép hình, câu đố ba chiều”):

Spin Master đã khiếu nại  nhưng không thành công.

Vào ngày 20 tháng 10 năm 2023, Hội đồng Giải quyết khiếu của EUIPO  đã bác đơn khiếu nại .Hội đồng đã xác định ba đặc điểm quan trọng của hình dạng của nhãn hiệu đang được xét, để đánh giá dựa trên chức năng kỹ thuật của sản phẩm:

i) hình khối lập phương; 
ii) lưới màu đen trên mỗi mặt của khối lập phương được tạo thành từ các ô vuông xếp theo hàng 3x3; 
iii) sáu màu khác nhau của các ô vuông trên mỗi mặt của khối lập phương, cụ thể là đỏ, xanh lá, xanh dương, cam, vàng và trắng.

 Lời bào chữa của chủ sở hữu các nhãn hiệu rằng sự kết hợp màu sắc cụ thể là đặc biệt và tùy ý đã không có  hiệu quả vì Hội đồng đã phản bác như sau : việc lựa chọn màu sắc thực tế được quyết định bởi nhu cầu phải có những màu khác nhau đủ rõ rệt. Sự kết hợp màu đỏ, xanh lá, xanh dương, cam, vàng và trắng đáp ứng tiêu chí này, vì vậy nó là cần thiết để đạt được kết quả kỹ thuật của khối Rubik. Như vậy , Hội đồng Giải quyết khiếu nại  kết luận rằng sáu màu sắc khác nhau , vốn là một phần không thể tách rời của hình dáng sản phẩm  là yếu tố cần thiết để đạt được kết quả kỹ thuật,

 Sau khi EUIPO đã tuyên bố các nhãn hiệu này không hợp lệ,  Spin Master đã kháng cáo lên Tòa án Chung của EU.

2.Quyết định của Tòa án chung châu Âu

 Vấn đề then chốt là liệu các thiết kế cụ thể này có thể được Spin Master đăng ký làm nhãn hiệu hay không, hay liệu nó có gắn liền quá chặt chẽ với chức năng kỹ thuật của món đồ chơi giải đố này.

Vào tháng 5/2025 Tòa án Chung đã ra phán quyết  giữ nguyên quyết định của EUIPO về việc hủy bỏ các đăng ký nhãn hiệu , với kết luận rằng những đặc điểm thiết yếu của khối lập phương cụ thể là hình dáng tổng thể và cấu trúc dạng lưới – là cần thiết để đạt được một kết quả kỹ thuật. Cụ thể, Tòa án nhận định rằng:

  Điều thú vị là Tòa án đã bác bỏ nhận định trước đó của EUIPO cho rằng sự khác biệt về màu sắc trên các mặt của khối lập phương là những đặc điểm thiết yếu. Tòa án chung đã làm rõ rằng sáu màu sắc và cách sắp xếp được cho là của chúng chỉ có tầm quan trọng thứ yếu; lý do là vì đây là những màu cơ bản, các hình ảnh thể hiện không cho thấy một cách sắp xếp cụ thể nào, đồng thời loại nhãn hiệu và phần mô tả được chọn cũng không cho thấy yêu cầu bảo hộ chủ yếu nhắm vào thiết kế bề mặt.   

 Theo Tòa án, yếu tố cốt lõi chính là hiệu ứng tương phản tạo ra từ sự khác biệt về màu sắc là một yếu tố không thể tách rời khỏi hình dáng.Tuy nhiên, điều này không làm thay đổi kết quả cuối cùng: các đặc điểm còn lại được coi là đủ cơ sở để giữ nguyên quyết định ban đầu.

Tòa án  khẳng định rằng luật nhãn hiệu không được phép tạo ra quyền độc quyền vĩnh viễn đối với các giải pháp kỹ thuật , vốn phù hợp hơn để được bảo hộ theo sáng chế.

3. Nhận xét  

Phán quyết đã làm rõ rằng sự bảo hộ nhãn hiệu không phải là vô hạn. Nhà sản xuất không thể viện dẫn luật nhãn hiệu để thiết lập quyền độc quyền vĩnh viễn đối với các đặc tính kỹ thuật. Nếu khối Rubik được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu, bất kỳ nhà sản xuất nào tạo ra sản phẩm có cơ chế tương tự đều sẽ đối mặt với nguy cơ vi phạm nhãn hiệu, ngay cả khi hình dáng của sản phẩm về cơ bản chỉ mang tính chất công năng thuần túy. Qua đó, Tòa án Chung (General Court) khẳng định một ranh giới quan trọng: luật nhãn hiệu có chức năng xác định nguồn gốc sản phẩm chứ không phải để bảo hộ công nghệ tạo nên sản phẩm đó.

Quyết định này là một tín hiệu gửi đến các công ty đồ chơi sở hữu những hình dạng sản phẩm mang tính biểu tượng: trong mắt luật nhãn hiệu EU, chức năng quan trọng hơn tính độc đáo. Trong khi bằng sáng chế và kiểu dáng đã đăng ký là những lựa chọn tuyệt vời để bảo vệ chức năng kỹ thuật và giá trị thẩm mỹ của sản phẩm, chúng chỉ có thời hạn bảo vệ độc quyền có giới hạn.

Đối với Spin Master, công ty đã mua lại danh mục sở hữu trí tuệ của Rubik’s Cube với giá 50 triệu USD vào năm 2021, phán quyết này là một bước lùi đáng kể. Mất quyền bảo hộ nhãn hiệu dựa trên hình dáng làm suy yếu quyền sở hữu trí tuệ của các nhãn  hiệu châu Âu  và mở ra cơ hội cho các đối thủ cạnh tranh. Dù đăng ký  bản quyền vẫn có thể cung cấp một số mức bảo vệ phụ, việc không có bảo hộ nhãn hiệu cho hình dạng của Cube làm giảm sức mạnh bảo hộ  của sản phẩm này./.

Nguồn : 
(i) The Rubik’s Cube ruling: a turning point for 3D trademarks and IP strategy in the toy sector
(ii) The EUIPO Board of Appeal invalidates the Rubik's Cube 3D trademark — Martini Manna & Partners 
(iii) Rubik’s Cube ruling: Limit to trademark law 
(iv) The Rubik’s Cube ruling: a turning point for 3D trademarks and IP strategy in the toy sector