CHLB Nga: Nhãn hiệu mang tên phim "Matxcova không tin vào nước mắt " được bảo hộ

1. Sự việc

Cơ quan SHTT Nga (Rospatent) đã cấp đăng ký nhãn hiệu «Москва слезам не верит»/"Matxcova không tin vào nước mắt"  (hình dưới, bên trái)  theo yêu cầu của Eduard Ratnikov, tổng giám đốc sản xuất Nhà hát Odeon. Việc đăng ký được thực hiện vào ngày 2 tháng 10 năm 2025, gần hai năm sau khi đơn đăng ký được nộp.Nhãn hiệu đã được đăng ký trong ba nhóm 35, 41 và 43 của Phân loại Hàng hóa và Dịch vụ Quốc tế. Điều này cho phép nhãn hiệu được sử dụng trong các hoạt động âm nhạc, nhà hàng và quảng cáo.

Nhãn hiệu này làm liên tưởng đến bộ phim cùng tên "Matxcova không tin vào nước mắt" (cảnh phía trên – bên phải )  của đạo diễn Vladimir Menshov  được phát hành tại các rạp chiếu phim Liên Xô vào tháng 2 năm 1980 và đã thu hút 90 triệu lượt xem trong năm đầu tiên. Nó trở thành bộ phim có tỷ suất người xem cao thứ hai trong lịch sử điện ảnh Liên Xô. Bộ phim tâm lý tình cảm này đã giành được giải Oscar cho “Phim nói tiếng nước ngoài hay nhất” và giải thưởng điện ảnh Nhà nước Liến Xô năm 1981.

Người nộp đơn đăng ký nhãn hiệu , Eduard Ratnikov, tổng giám đốc sản xuất Nhà hát Odeon là đạo diễn vở nhạc kịch ẩm thực " Matxcova không tin vào nước mắt" cũng đã được trình diễn tại Nhà hát Odeon ở Moscow từ năm 2023. Ý tưởng là khán giả có thể thưởng thức những món ăn đắt tiền trong khi thưởng thức buổi diễn. Giá vé khởi điểm từ 16.000 rúp.Như vậy cái tên mang tính biểu tượng của điện ảnh Liên Xô giờ đây đã trở thành tài sản của người khác, bản quyền đối với tên bộ phim huyền thoại của đạo diễn Vladimir Menshov đã được chuyển giao cho các nhà sản xuất vở nhạc kịch lưu diễn cùng tên.

Việc đăng ký nhãn hiệu đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ một trong những ngôi sao của bộ phim "Matxcova không tin vào nước mắt”, Nghệ sĩ Nhân dân Nga Raisa Ryazanova (trong phim hình trên bên phải) đã bày tỏ sự phẫn nộ "Nếu họ cố gắng vượt mặt Vladimir Menshov, tôi nghi ngờ việc họ sẽ thành công. Tôi chắc chắn sẽ không xem vở nhạc kịch của họ", Ryazanova nói. Nữ diễn viên tin rằng những hành động như vậy là một nỗ lực nhằm hạ thấp giá trị của tác phẩm gốc và những người sáng tạo ra vở nhạc kịch này không bị thúc đẩy bởi những thôi thúc sáng tạo, mà chỉ vì lợi ích tài chính.

Thực ra ban đầu, Rospatent đã từ chối đơn đăng ký nhãn hiệu này vì các yếu tố ngôn từ trong đơn sao chép tựa đề bộ phim Liên Xô " Matxcova không tin vào nước mắt" của hãng phim Mosfilm. Ratnikov đã khiếu nại thành công quyết định từ chối của cơ quan này với các lý do: 
(i)   Cụm từ “Matxcova không tin vào nước mắt” đã được biết đến từ lâu tại Công quốc Matxcova  và thường được sử dụng trước khi bộ phim được phát hành, ví dụ tiểu thuyết cùng tên ấn hành năm 1910; 
(ii)   Dịch vụ mà nhãn hiệu xin đăng ký không trùng với các dịch vụ mà Hãng Mosfilm cung cấp.

2. Nhận xét

- Trường hợp này có kết cục khác với việc đăng ký nhãn hiệu  «Тихий Дон»/"Sông Đông êm đềm" là tên bộ tiểu thuyết nổi tiếng của văn hào Solokhov vào  năm 2015[1], khi đó mặc dù có ý kiến của người nộp đơn nhãn hiệu cho rằng “việc đăng ký tên tác phẩm  không chứa các yếu tố trái với các nguyên tắc của nhân đạo, Điều 1483 của Bộ luật Dân sự Liên bang Nga  không quy định rằng tên của một tác phẩm văn học không được đăng ký làm nhãn hiệu”, tuy nhiên Rospatent vẫn ra quyết định từ chối với lý do : việc cấp đăng ký nhãn hiệu  chỉ có thể được  thực hiện được khi có sự đồng ý của tác giả hoặc những người thừa kế của tác giả, hồ sơ đơn đăng ký nhãn hiệu  không có tài liệu thể hiện sự  đồng ý nào như vậy.

Những lý do dẫn đến kết cục khác biệt nêu trên là việc áp dụng nhãn hiệu «Тихий Дон» cho rượu mạnh (phạm trù đạo đức) gây phản cảm và sự khác biệt về phạm vi ảnh hưởng của các tác phẩm "Sông Đông êm đềm" là di sản văn hóa lớn của Nga (giải thưởng Nobel về văn học năm 1965, 3 lần dựng thành phim và được xuất bản tại rất nhiều nước trong đó có Việt Nam…) nên  Rospatent đã không  cho phép biến  tên tác phẩm này thành nhãn hiệu cho rượu mạnh.

- Về vấn đề này, Luật SHTT Việt Nam sửa đổi và bổ sung năm 2022 quy định tại Điều 74.2.p là dấu hiệu không được đăng ký là nhãn hiệu nếu:

 Dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với tên gọi, hình ảnh của nhân vật, hình tượng trong tác phẩm thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả của người khác đã được biết đến một cách rộng rãi trước ngày nộp đơn, trừ trường hợp được phép của chủ sở hữu tác phẩm đó.

Như vậy ngoài các yếu tố trong tác phẩm liên quan đến nhân vật thì tên tác phẩm không thuộc phạm vi của quy định nêu trên./.

Nguồn: 

- https://ko.ru/news/rospatent-zaregistriroval-tovarnyy-znak-moskva-slezam-ne-verit/; 
- https://ria.ru/20251111/rospatent-2054074507.html'   
- https://www.sostav.ru/publication/rospatent-zaregistriroval-tovarnyj-znak-moskva-slezam-ne-verit-dlya-gastronomicheskogo-myuzikla-79530.html